Дар Тоҷикистон санҷиши биноҳо ба тобоварии зилзила чӣ гуна мегузарад

Ин масъаларо мо аллакай моҳи дуюм аст, ки кӯшиш мекунем равшан созем. Пас аз фоҷиа дар Туркия дар Тоҷикистон ба санҷиши оммавии хонаҳои истиқоматӣ ва ғайриистиқоматӣ оғоз карданд. Маълум аст, ки аввал танҳо ҳуҷҷатгузориро меомӯхтанд, ҳоло бошад аллакай ҳолати ҷисмонии биноҳоро месанҷанд.

22 феврал Кумитаи меъморӣ ва сохтмони Тоҷикистон қарор қабул кард тобоварии зилзилаи биноҳои навсохтро дар Душанбе, Хуҷанд ва Бохтар санҷад. 

Санҷиши якум (ҳуҷҷатгузории сохтмончиён) ба тобоварии зилзила ҳанӯз ба анҷом нарасидааст. Кумитаи меъморӣ ва сохтмон ба «Азия-Плюс» ваъда дода буд, ки натиҷаҳои аввалро дарҳол пас аз иди Наврӯз медиҳад, аммо онҳо нестанд. 

Дар ҳамин ҳол ҳоло баробар санҷиши техникӣ (якҷоя бо Прокуратураи генералӣ)-и биноҳои навсохт оғоз шуд - ин дафъа сифат (мустаҳкамӣ)-и бетонро бо ёрии склерометр месанҷанд, ҳамчунин намунаҳои бетон дар лабораторияҳо тест карда мешаванд. 

Склерометр/Сахтиченкунак - асбоби лазерӣ барои муайян кардани мустаҳкамии масолеҳ. 

Даҳани склерометрро ба қитъаи муайяни бетон мегузоранд ва он маркаи онро мехонад. Дар Душанбе маркаҳои бетонҳо дар биноҳои навсохт бояд М 200 (ба ҳеҷ ваҷҳ пасттар не) ё М 300, вобаста ба миқёси иншооти сохтмонӣ бошанд. 

«Санҷиши техникии ҳозира лозим аст, то санҷида ва боварӣ ҳосил карда шавад, ки ҳуҷҷатгузории сохтмончиён то чӣ андоза ба воқеият мувофиқ аст», - ба «Азия-Плюс» дар Кумита гуфтанд.

Кӣ месанҷад ва кӣ иҷозат барои истифода медиҳад?

Ба комиссияи махсуси санҷанда шомил шуданд: муовини раиси Кумитаи меъморӣ ва сохтмон (ӯ ҳамзамон - раиси комиссия), намояндагони раёсати сохтмон ва раванди ҳамгироии Кумита, Хадамоти назорати давлатии меъморӣ ва сохтмони Кумита, Институти геология ва сейсмологияи АМИТ; ҳамчунин кормандони КВД «Институти илмию таҳқиқотии сохтмон ва меъморӣ», КВД «Лоиҳакаш» ва раёсати экспертизаи давлатии беридоравии ҳуҷҷатҳои лоиҳавии шаҳрсозӣ.

Бо тасдиқ ё қабули объектҳои сохтмонӣ (бунёдшуда аз ҳисоби буҷети кишвар) комиссияи давлатӣ машғул аст, ки ба он, аз ҷумла, Хадамоти назорати давлатии меъморӣ ва сохтмони назди Кумитаи меъморӣ, дар назди ҳамон - раёсати экспертизаи давлатии беридоравии ҳуҷҷатҳои лоиҳавии шаҳрсозӣ ва дигар идораҳо, вобаста ба таъиноти объекти дар ҳоли сохтшаванда шомиланд. 

Масалан, агар мактаб сохта шавад, ба комиссияи давлатӣ намояндагони Вазорати маориф ва илм низ шомил мешаванд. Агар ин объекти хусусӣ (хонаи истиқоматӣ, офис) бошад, гурӯҳи махсуси корӣ таъсис дода мешавад, ки ба он мақомоти маҳаллии иҷроияи ҳокимият, лоиҳакашон, сохтмончиён ва фармоишгарон шомиланд. 

Дар назди мо савол: пас кӣ масъулият мебарад (ба ғайр аз сохтмончӣ) барои камбудиҳои дар объектҳо ҳангоми санҷиши ҳозира ошкоршуда? Оё онҳое, ки замоне ин биноҳоро қабул мекарданд, ҷавоб медиҳанд?

Зеро, тавре ки мо мебинем, онҳое, ки ҳоло биноҳоро ба сейсмикӣ месанҷанд, ҳамонҳо замоне хулоса медоданд, ки имкони истифодаи онҳоро медод.

Ва боз як саволи хеле ҷолибтар: оё умуман ин комиссия ин камбудиҳоро «мебинад», бо донистани он ки замоне худаш ин объектҳоро ҳамчун қобили истифода қабул кардааст?

Бо вуҷуди ин, дар Кумитаи меъморӣ ва сохтмон ба «Азия-Плюс» гуфтанд, ки агар маълум шавад, ки ҳангоми сохтмон ягон хато роҳ дода шудааст ё объект умуман ба стандартҳо мувофиқ нест, он гоҳ масъулият ба дӯши фармоишгар, лоиҳакаш, сохтмончӣ меафтад. 

Дар бораи масъулияти мақомоти санҷанда дар ин ҷо чизе нагуфтанд…

Сохтмончиён аз ҷаримаҳои беасос шикоят мекунанд

Сохтмончиёне, ки бо онҳо журналисти «Азия-Плюс» суҳбат кард, хоҳиш карданд, ки номҳои онҳо ва номи ширкатҳоро нагӯянд. Зеро тарафи дигари санҷишҳои оғозшуда – ҷаримаҳои беасоси калон ва… санҷишҳои такрорӣ мебошанд.

Тавре сохтмончиён ба хабарнигори «Азия-Плюс» шарҳ доданд, дар замони шӯравӣ мутахассисони соҳаи сохтмон бо расонидани кӯмаки амалӣ машғул буданд. Агар камбудиҳо ё хатоҳо дар лоиҳакашӣ ё сохтмон пайдо мешуданд, онҳо маслиҳат ва мӯҳлат барои ислоҳ медоданд. Агар хатоҳо ислоҳ намешуданд, он гоҳ (танҳо пас аз ин) чораҳо андешида мешуданд.

«Акнун бошад танҳо коғазҳоро месанҷанд ва агар ҳатто ягон хатои ночиз, хурдтаринро ёбанд, дарҳол протоколҳо тартиб медиҳанд ва аз 5 то 13 ҳазор сомонӣ ҷарима мегиранд. Ширкатҳоеро ҷарима мекунанд, ки ба сифати кори анҷомёфтаи худ боваранд, ки омодаанд ҳама гуна тестҳо ва озмоишҳои ниҳоиро гузаранд. Сохтмончиёнро ҳоло бо санҷишҳои беҳудаи коғазӣ азоб медиҳанд», - ба «Азия-Плюс» яке аз сохтмончиён гуфт.

Онҳо баъзе тафсилоти корро шарҳ доданд. 

Вақте ки лоиҳа навишта мешавад, 5 фасл (албомҳо-ҳуҷҷатҳои калон) тартиб дода мешавад: 1) Меъморӣ; 2) Конструксия; 3) Гармидиҳӣ; 4) Барқ; 5) Обтаъминкунӣ ва коммуникатсия (канализатсия).  

Дар ҷараёни экспертизаи лоиҳа фаслҳои меъморӣ ва конструксия санҷида мешаванд, ки лоиҳакашон бештар ба онҳо тағйирот ворид мекунанд. Ва агар, масалан, лоиҳакаш дар фасли меъморӣ маълумотро дар бораи зинапояи берунӣ тағйир дода бошад ва инро дар фасли конструксия нишон надода бошад, он гоҳ пас аз санҷиши объекти аллакай сохташуда, агар шахсони санҷанда ин фарқиятро ёбанд, сохтмончӣ ҷарима карда мешавад.

Сохтмончиёне, ки бо онҳо хабарнигори «Азия-Плюс» суҳбат кард, шикоят мекарданд, ки комиссия ҳангоми санҷиши ҳозира маҳз ба чунин камбудиҳо ишора мекунад, аммо онҳо ба бехатарии сейсмикӣ дахл надоранд. Ба гуфтаи онҳо, конструксияи дохилии иншоот (ядрои мустаҳкамӣ, ригел, таҳкурсӣ, шаъ ва ғайра) муҳим аст, ки барои бехатарии сейсмикӣ ҷавобгаранд, на конструксияҳои берунӣ (зинапояи гузаранда, тоқ, тирезаҳо ва ғ.). 

«Ҳангоми амалӣ намудани лоиҳа сохтани конструксияи берунӣ маҳз чунон ки дар коғаз (дар лоиҳа) нишон дода шудааст, имконнопазир аст. Аммо маҳз барои ҳамин ҳоло шахсони санҷанда баъзе сохтмончиёнро ҷарима мекунанд», - мегӯяд яке аз мутахассисон.

Намунаи дигар.

Сохтмончӣ лоиҳаи биноро аз КВД «Лоиҳакаш» (ширкати давлатӣ, ки дар соҳаи меъморӣ, лоиҳа ва дизайн хидмат мерасонад) фармоиш дод.

КВД метавонад дар лоиҳа ягон иншоот ё ҷузъи алоҳидаи фасадиро, ки ба бехатарии сейсмикии бино таъсир намерасонад, аммо дар айни ҳол, гӯем, бехатарии сӯхтор, гузаранда будан, логистика ва ғ.-ро беҳтар мекунад, нишон надиҳад. Дар айни замон сохтмончӣ ҳуқуқи пурра дорад, ки берун аз лоиҳа ин қисмро (ҷузъро) созад ва баъд онро дар ҳуҷҷатҳо барои қабул/супоридан нишон диҳад.

Инак. «Дар оғози лоиҳакашӣ, ҳанӯз то амалӣ намудани лоиҳа, мо, бо нишондоди идораи лоиҳакашӣ (КВД "Лоиҳакаш"), зинапояҳои берунии вуруд ба ҳуҷраҳои поёниро нишон надодем. Ин дар лоиҳа набуд, - нақл мекунад сохтмончӣ. – Аммо мо ба салоҳдиди худ, бо мақсади бехатарии сӯхтор ва гузаранда будан, иловатан зинапояҳои берунии монолитӣ сохтем. Баъд шахсони санҷанда аз раёсати шаҳрӣ омаданд ва моро маҷбур карданд, ки ҷарима пардозем - 8 ҳазор сомонӣ барои "вайрон кардани қасдонаи талаботи сохтмон". Мо пардохтем. Мансабдорон техникаи худро оварданд ва зинапояро вайрон карданд».

Ҳоло, аллакай пас аз зилзилаҳои рӯйдода дар Туркия ва Тоҷикистон, мақомоти санҷандаи Кумитаи меъморӣ ва сохтмон (аъзои ҳамон комиссия) ин сохтмончиро маҷбур мекунанд, ки боз як ҷарима пардозад. Акнун барои он ки дар объект конструксияи вайроншуда (ҳамон зинапояи берунӣ) ҳаст, дар айни ҳол ба ӯ шарҳ медиҳанд, ки ӯ ҳуқуқи пурра дошт онро бо мақсади бехатарии сӯхтор боқӣ гузорад. Аз ҷониби комиссия ба ӯ ҷаримаи 25 ҳазор сомонӣ таҳдид мекунад...

Боз як кейс.

Вақте ки кумитаи меъморӣ ва сохтмон иҷозат барои оғози сохтмон медиҳад, мӯҳлате, ки ин ҳуҷҷат амал мекунад, муқаррар намешавад.

Инак, ба гуфтаи яке аз соҳибкорони пойтахт, ӯ ҳамаи ҳуҷҷатҳои зарурии иҷозатдиҳиро барои оғози сохтмон аз Кумитаи меъморӣ ва сохтмон гирифт, аммо аллакай пас аз анҷоми лоиҳа ба назди ӯ аз раёсати маҳаллии шаҳрӣ омаданд ва он иҷозатро эътироф накарданд.

«Ҳуҷҷатҳои моро мақомоти маҳаллӣ эътироф накарданд, бо ишора ба он ки мӯҳлати амали ҳуҷҷат ба охир расидааст. Дар ҳуҷҷат гарчанде мӯҳлат - то фалон сана қобили истифода - қайд нашудааст, аммо он, маълум мешавад, ба як сол дода мешавад, аммо мо аз ин намедонистем ва дар назди мо сохтмон аллакай анҷом ёфтааст. Акнун ҷарима мекунанд», - афсӯс мехӯрад сохтмончӣ.

«Пас аз зилзилаҳо, шахсони санҷанда мехоҳанд, ки ба онҳо ҳамчун ба ягон султон ё подшоҳ муносибат кунанд. Агар касе аз кормандон ба онҳо дар чизе мухолифат кунад, онҳо ба интиқом гирифтан оғоз мекунанд», - шикоят мекунад корманди дигари як ширкати сохтмонӣ. 

Манбаъ: ASIA-Plus