Оё дар Тоҷикистон бунёдкорон дигар муштариёнро фиреб карда наметавонанд?

Тағйирот ба қонунгузорӣ метавонад ба гарон шудани манзили нав оварда расонад.

Дар Тоҷикистон пешниҳод мекунанд, ки ба қонунгузорӣ тағйирот ворид карда шавад, то хатарҳо ҳангоми харидани манзил дар биноҳои навсохт бартараф карда шаванд. Нақл мекунем, ки сухан дар бораи кадом тағйирот меравад ва сохтмончиён ва саҳмдорони биноҳои навсохт дар ин бора чӣ фикр доранд.   

Дар аввали феврал раиси Кумитаи меъморӣ ва сохтмон Маҳмадсаид Зубайдзода хабар дод, ки муҳокима дар бораи ворид намудани тағйирот ба қонунгузории ҷумҳурӣ идома дорад, то хатарҳо ҳангоми харидани манзил дар биноҳои навсохт бартараф карда шаванд.

Аз ҷумла, пешниҳод мешавад, ки пардохт барои манзилҳо тавассути бонкҳо, ба расмият даровардан бошад – тавассути идораҳои нотариалӣ амалӣ карда шавад.

Ҳолатҳои фиреб додани саҳмдорон зиёд шудаанд

Раиси кумита қайд кард, ки ҳолатҳое зиёд шудаанд, ки дар онҳо саҳмдорон пас аз пардохт бо ба даст овардани манзил мушкилот доштанд, мушкилоти бақайдгирӣ доштанд ё ин ки хонаҳо умуман нотамом мемонданд.

«Баъзе ширкатҳои бевиҷдон ҳастанд, ки корро ба охир намерасонанд, дар айни замон пулро аз саҳмдорон ҷамъ карда, аз бозор мераванд, дар натиҷа харидорони онҳо зарар мебинанд.

Намуна ширкати «Мовароуннаҳр» бо объектҳои нотамоми он ва як қатор дигар ширкатҳои сохтмонӣ шуда метавонад», – хабар дод ӯ.

Ба гуфтаи Зубайдзода, дар солҳои охир дар пойтахт зиёда аз 23 бинои истиқоматӣ нотамом монданд. Ва «...танҳо бо дастгирии ҳукумати шаҳри Душанбе ва дигар ширкатҳои сохтмонӣ, сохтмони ин хонаҳо ба анҷом расонида шуд», - гуфт ӯ.

 «Мутахассисон ҳоло таҷрибаи Қазоқистонро меомӯзанд. Аз ҷумла, пешниҳод мешавад, ки пардохти саҳмҳои саҳмдорон расман тавассути бонкҳо ва ба расмият даровардан бевосита тавассути нотариусҳо амалӣ карда шавад», - таъкид кард ӯ.

Тафсилоти дигарро дар Кумитаи меъморӣ ва сохтмон ошкор накарданд ва қайд карданд, ки тағйирот ҳанӯз муҳокима мешаванд. Аммо раиси кумита боварӣ дорад, ки пас аз ворид намудани онҳо мушкилоти фиреб додани саҳмдорон пурра ҳал мешавад.

«Албатта чунин беҳтар аст, аммо тарсе ҳаст…»

Харидорон розӣ ҳастанд, ки аз як тараф, ба расмият даровардани расмӣ дар ҳузури нотариус ва пардохти пул тавассути бонк ба онҳо итминон медиҳад, ки манзили худро мегиранд. 

«Тағйирот ба маврид ҳастанд. Зеро ҳоло ин ба ҳеҷ ваҷҳ назорат намешавад, ту шартномаро танҳо бо сохтмончӣ имзо мекунӣ ва ин ҳам маълум нест, ки ин раиси ширкат ё шахси масъул аст. Дар бораи пардохти маблағи калони пул, ки дар дафтарчаи муҳосиб ё раиси ширкат сабт мешавад, чизе нагӯем. Ҳолатҳое буданд, ки саҳмдорон шартномаро бо миёнарав ё корманди оддии шуъбаи фурӯши ширкат имзо мекарданд», - мегӯяд Фирӯз, сокини Душанбе. 

Сокини дигари Душанбе - Шаҳбоз, ки ба наздикӣ харидани манзилро ба нақша гирифтааст, тарс дорад, ки расмият ба арзиши манзил таъсир мерасонад. 

«Албатта, вақте ки ҳама чиз расман дар назди нотариус ба расмият дароварда мешавад ва  вақте ки ту тавассути бонк пардохт мекунӣ, беҳтар аст. Ҳамин тавр ту бештар итминон дорӣ, ки манзили худро дар вақти ваъдашуда бо ҳамаи ҳуҷҷатҳо мегирӣ. Аммо тарсе ҳаст, ки ин ба арзиш таъсир мерасонад: транзаксияҳо тавассути бонк бе комиссия намегузаранд. Агар ҳам саҳмдор-харидор ва ҳам ширкати сохтмонӣ ҳатто комиссияи каме пардохт кунанд, маблағи нокалоне ҳосил мешавад ва аз ин рӯ манзилҳо метавонанд гарон шаванд», - мегӯяд Шаҳбоз. 

Ба гуфтаи ӯ, ҳамчунин бо гузаронидани ҳамаи пул тавассути бонк, ширкатҳои сохтмонӣ дигар наметавонанд даромади худро аз мақоми андоз пинҳон кунанд ва ин ҳам метавонад ба арзиши манзил таъсир расонад. Боз ҳам, новобаста аз манъ, сохтмончиён аз харидорон асъор қабул мекунанд ва дар ин ҳолатҳо арзиши манзил пасттар аст. Аммо агар тағйиротро қабул кунанд, тавассути бонк онҳо ин корро дигар карда наметавонанд. 

Сохтмончиён чӣ мегӯянд? 

Танҳо ду ширкати сохтмонӣ ҷуръат карданд дар ин мавзӯъ сухан гӯянд, он ҳам бо шарти ноаён мондан.

«Аввалан, сохтмончиёни боинсоф саҳмдорони худро фиреб намедиҳанд, бояд бевиҷдононро ҷазо дод ба ҷои он ки кори дигаронро мушкил кунанд. Сониян, мо нотариусҳои хусусӣ надорем, дар назди давлатиҳо бошад ҳамеша навбати азим аст ва ин ҳам барои харидорон ва ҳам барои  ширкат нороҳат аст. 

Бо гирифтани пул тавассути бонк, мо аз пули нақд маҳрум мешавем, ки ин аз се сабаби асосӣ хоҳон нест: 1. Барои пули нақд масолеҳи сохтмонӣ арзонтар меистад. 2. Бо пули нақд барои хидматҳои бонк ва комиссия пардохт кардан лозим аст. 3. Бардоштани маблағи лозима аз ҳисоб дар бонкҳои мо чандон ҳам осон нест», - дар ширкати якуми сохтмонӣ ҷавоб доданд. 

Дар ширкати дуюми сохтмонӣ дар бораи ҳамон нуктаҳо сухан гуфтанд, аммо саволи дигаре низ бардоштанд: манзилҳоро дар биноҳои навсохт на танҳо сохтмончиён мефурӯшанд. 

«Дар назди мо системаи мубодила байни таъминкунандагон ва фурӯшандагони масолеҳи сохтмонӣ хеле маъмул аст. Яъне мо масолеҳи сохтмониро аз фурӯшандагон мегирем ва ба ивазаш масоҳати манзил медиҳем, онҳо бошанд манзилҳоро мефурӯшанд. Оё онҳо пас аз тағйирот метавонанд расман манзил фурӯшанд? Дар маҷмӯъ, то даме ки тафсилот нест, чизе гуфтан душвор аст. Аз як тараф, ин дар ҳақиқат сохтмончиёни бевиҷдонро аз бозор берун мекунад, аз тарафи дигар  кори ҳамаи боқимондаро мушкил мекунад», - дар ширкат мегӯянд. 

Дар ҳарду ширкат қайд карданд, ки то даме ки тафсилот ва механизми кор аз рӯи тағйироти нав набошад, онҳо наметавонанд ҳисоб кунанд, ки навигариҳо то чӣ андоза ба арзиши манзил таъсир мерасонанд, аммо аллакай ҳоло боварӣ доранд, ки гарон шудани ночизе хоҳад буд.

Манбаъ: Asia-Plus