Масъалаҳои манзилӣ дар сояи таваҷҷӯҳи ҷамъиятӣ мемонанд

Дар Душанбе муаррифии таҳқиқот оид ба вазъият бо ҳуқуқ ба манзили басанда (ҲМБ) дар Тоҷикистон дар давраи пандемияи COVID-19 баргузор гардид.

Созмони ҷамъиятии «Маркази мустақил оид ба ҳифзи ҳуқуқи инсон» муаррифии натиҷаҳои таҳқиқоти «Вазъият бо ҳуқуқ ба манзили басанда дар Ҷумҳурии Тоҷикистон дар давраи пандемияи COVID – 19»-ро гузаронид, ки дар моҳҳои май-октябри соли ҷорӣ гузаронида шуда буд.

Ҳадафи асосии таҳқиқот омӯзиши вазъият бо ҳуқуқ ба манзили басанда дар давраи пандемияи COVID – 19 буд.

Таҳқиқот давраи аз 30 марти соли 2020 то 30 октябри соли 2021-ро дар бар мегирад, дар он мушкилоти асосӣ бо амалӣ гардидани ҳуқуқ ба манзили басанда дар Тоҷикистон ва тавсияҳо оид ба беҳтар кардани вазъият тасвир мешаванд.

Кори таҳқиқотиро ҳуқуқшиносони тоҷик аз Созмони ҷамъиятии «Маркази мустақил оид ба ҳифзи ҳуқуқи инсон» иҷро карданд.

ТАВСИЯҲОИ СОХТОРҲОИ БАЙНАЛМИЛАЛӢ

Одамон бештар бо чунин мушкилот рӯ ба рӯ мешаванд, ба монанди кӯчонидан аз ҳуҷраи истиқоматӣ, сохтмони худсарона ё вақте ки хонаҳои истиқоматии онҳо дар робита бо амалӣ гардидани Нақшаи генералӣ ба вайронкунӣ дучор мешуданд.

Ҷаласаи якуми чорабинӣ ба ҳуқуқ ба манзили басанда дар давраи пандемияи COVID-19, тавсияҳои мақомоти байналмилалӣ ва ҷорӣ намудани тавсияҳо ба қонунгузории миллии Тоҷикистон бахшида шуда буд.

Роҳбари СҶ «Маркази мустақил оид ба ҳифзи ҳуқуқи инсон» Шоира Давлатова дар ҷараёни муаррифии худ қайд кард, ки Маърӯзачии махсуси СММ оид ба ҳуқуқ ба манзили басанда ҷаноби Балакришнан Раҷагопал ба давлатҳо тавсия дод, ки барои қарзҳо ҷиҳати бегонакунии манзил ва расмиёти кӯчонидан мораторий эълон кунанд,  кӯчонидани маҷбурӣ ва қонунэҷодкуниро дар соҳаи танзими кӯчонидан манъ кунанд, бекоронро дар вақти пандемия дастгирӣ кунанд, ҳуқуқ ва ҳифзи иҷорагирон ва кирояиёнро риоя кунанд ва ғ..

Шоира Давлатова таъкид кард, ки Тоҷикистон узви амалан ҳамаи шартномаҳои асосии ҳуқуқи инсон мебошад. Давлат ба ҳамаи мақомоти шартномавии СММ маърӯзаҳои аввалия ва даврӣ пешниҳод кардааст ва тавсияҳои хотимавӣ гирифтааст. Бо вуҷуди ин, матнҳои тавсияҳои мақомоти шартномавӣ аз ҷониби давлат расман нашр намешаванд ва дар байни мақомоти давлатӣ паҳн карда намешаванд, мониторинги доимии раванди амалӣ гардидани тавсияҳои мақомоти шартномавӣ гузаронида намешавад.

«Дар баробари ин, ҷиҳатҳои мусбат низ вуҷуд доранд. Масалан, 5 июни соли 2020 Фармони Президенти Тоҷикистон «Дар бораи пешгирии таъсири бемории сирояткунандаи COVID-19 ба соҳаҳои иҷтимоию иқтисодии Ҷумҳурии Тоҷикистон» интишор гардид. Ҳамчунин аз ҷониби гурӯҳи кории назди Дастгоҳи иҷроияи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон лоиҳаи Кодекси манзили Ҷумҳурии Тоҷикистон таҳия шудааст. 24 майи соли 2021 Президенти ҶТ лоиҳаи Кодекси манзилро ба баррасии Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ворид кард. 31 майи соли 2021 лоиҳаи кодекс барои гирифтани хулоса ба кумитаҳои дахлдори Парлумон фиристода шуд. Айни замон лоиҳаи Кодекс дар Шӯрои Маҷлиси намояндагони Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон қарор дорад», — нақл кард Шоира Давлатова.

ҲАМКОРӢ БО МАҚОМОТИ ДАВЛАТӢ

Ҷаласаи дуюм ба таҷрибаи кор бо мақомоти давлатӣ оид ба амалӣ гардидани ҳуқуқ ба манзили басанда дар вақти пандемияи COVID-19 бахшида шуда буд.

Модератори ин блок, ҳуқуқшиноси СҶ «Маркази мустақил оид ба ҳифзи ҳуқуқи инсон» Абдураҳмон Шарипов ба таҷрибаи ҳамкории ҳуқуқшиносони СҶ «Маркази мустақил оид ба ҳифзи ҳуқуқи инсон» бо мақомоти давлатӣ дар ҳалли масъалаҳои амалӣ гардидани ҳуқуқ ба манзили басанда дар вақти пандемияи COVID-19 таваққуф кард.

Абдураҳмон Шарипов, муаррифии худро оғоз карда, қайд кард, ки кӯчонидани маҷбурӣ поймол кардани як қатор ҳуқуқҳои инсон, аз ҷумла ҳуқуқ ба манзили басандаро ифода мекунад ва аз ин рӯ дар ҳама гуна ҳолатҳо манъ аст.

«СҶ «Маркази мустақил оид ба ҳифзи ҳуқуқи инсон» дар доираи таҳқиқоти риояи ҳуқуқ ба манзили басанда (ҲМБ) дар давраи пандемияи COVID-19 барои гирифтани маълумот оид ба ҷанбаҳои гуногуни ин масъала аз мақомоти давлатӣ, ҳифзи ҳуқуқ ва судҳои Тоҷикистон иттилоъ дархост кард. Амалан ҳамаи мақомоти давлатӣ ҷавоб доданд. Баъзеҳо ба саволҳои гузошташуда муфассал ҷавоб доданд, дигарон танҳо бо рақамҳо, ҷавобҳои нопурраи расмӣ маҳдуд шуданд ё умуман ба дигар мақомоти давлатӣ «ирсол» карданд», — таъкид кард суханрон.

ДАР БОРАИ НАТИҶАҲОИ ПУРСИШ

Блоки сеюми чорабинӣ ба натиҷаҳои пурсиши  адвокатон, ҳуқуқшиносон ва аҳолии минтақаҳои Тоҷикистон, ки дар доираи таҳқиқот гузаронида шуда буд, бахшида шуд. Саволномаҳо саволҳо аз рӯи меъёрҳои алоҳида ҳангоми кӯчонидани маҷбурӣ ё кӯчониданро дар бар мегирифтанд.

Аксари респондентҳо оид ба масъалаи поймол шудани ҳуқуқи манзилии шаҳрвандон, ки бо гирифтани заминҳо барои эҳтиёҷоти давлатӣ ва ҷамъиятӣ алоқаманд аст, зарурати тағйир додани қонунгузориро ба самти зиёд кардани кафолатҳо баён карданд.

Адвокатон ва ҳуқуқшиносони пурсидашуда  хоҳиш баён карданд, ки дар семинарҳои таълимӣ оид ба масъалаи вайрон кардани манзил ва пешниҳоди ҷуброн иштирок намоянд. Ба саволи оё одамон  ба суд бо шикоят аз қарорҳои мақомоти ҳокимияти давлатӣ, ки гирифтани қитъаи замин ва вайрон кардани хонаро муқаррар кардаанд, муроҷиат мекунанд, бисёре аз онҳо ҷавоби манфӣ доданд ва ҳамзамон қайд карданд, ки даъвогарон ин амалро бефоида меҳисобанд.

Ҳуқуқшинос Гулгуна Шозодаева дар муаррифии худ қайд кард, ки мониторинг дар миқёси ҷумҳуриявӣ гузаронида шуд, аз ҷумла ин Вилояти Мухтори Кӯҳистони Бадахшон (ш. Хоруғ), вилояти Суғд (ш. Хуҷанд, Б. Ғафуров), вилояти Хатлон (ш. Бохтар, Кӯлоб), шаҳру ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ (Норак, Ваҳдат, Ҳисор, Турсунзода) ва шаҳри Душанбе (ноҳияҳои Исмоили Сомонӣ, Шоҳмансур, Фирдавсӣ ва Сино) мебошанд.

Шаҳру ноҳияҳои зикршуда дар робита бо он интихоб шуданд, ки дар тамоми минтақаҳои кишвар нақшаҳои генералӣ қабул шудаанд, ки дар натиҷа онҳо ба раванди амалӣ гардидани кӯчонидан ё вайронкунӣ дучор мешаванд. Аз ҷумла, дар ВМКБ хонаҳои кӯҳна барои бунёди биноҳои навсохт вайрон карда мешаванд. Дар вилояти Хатлон вайронкунӣ асосан бо васеъ кардани роҳҳо алоқаманд аст, дар вилояти Суғд ва шаҳри Душанбе — дар робита бо ободонӣ.

«Аз ҷумлаи сокинони минтақаҳои Тоҷикистон бо пурсиш 136 респондент фаро гирифта шуд. Амалан дар тамоми минтақаҳои кишвар аксари респондентҳо қайд карданд, ки ба суд бо шикоят аз қарорҳои мақомоти ҳокимияти давлатӣ, ки гирифтани қитъаи замин ва вайрон кардани хонаро муқаррар кардаанд, муроҷиат накардаанд, бо ишора ба сабабҳои гуногун», — изҳор дошт Гулгуна Шозодаева.

Дар бораи пурсиши ҳуқуқшиносон суханрон қайд кард, ки респондентҳо 48 нафар аз ҷумлаи адвокатон, ҳуқуқшиносони созмонҳо ва қабулгоҳҳои ҳуқуқӣ буданд.

«Дар ҷараёни пурсиш адвокатон ва ҳуқуқшиносон қайд карданд, ки оид ба масъалаи поймолшавии ҳуқуқи манзилии шаҳрвандон, ки бо гирифтани заминҳо барои эҳтиёҷоти давлатӣ ва ҷамъиятӣ алоқаманд аст, зарурати тағйир додани қонунгузорӣ вуҷуд дорад, то кафолатҳо бештар бошанд. Онҳо хоҳиш баён карданд, ки дар семинарҳои таълимӣ оид ба масъалаи вайрон кардани манзил ва пешниҳоди ҷуброн иштирок намоянд», — нақл кард Гулгуна Шозодаева.

ШАРҲИ МАТБУОТ

Қисми хотимавии чорабинӣ мавзӯъ буд: «Шарҳи инъикоси ҳуқуқ ба манзили басанда дар ВАО дар вақти пандемияи COVID-19».

Ҳамчун модератори ин блок журналист Акмал Маннонов баромад кард. Дар ҷараёни муаррифӣ ӯ нақл кард, ки дар давраи аз 30 марти соли 2020 то 30 октябри соли 2021 шумораи маводҳо дар мавзӯи ҲМБ дар ВАО тамоюли афзоиши ночизро дошт. Ҳам дар ВАО-и давлатӣ ва ҳам хусусӣ (мустақил) маводҳо асосан иттилоотӣ (хабарӣ) буданд, аммо дар нашрияҳои хусусӣ маводҳои воқеавӣ ва таҳлилӣ, репортажҳо ва таҳқиқотҳо пайдо мешуданд. Дар нашрияҳои давлатӣ, масалан, дар рӯзномаи парлумонии «Садои мардум» муроҷиатҳои шаҳрвандон оид ба поймолшавии ҳуқуқи манзилии онҳо низ ҷойгир карда мешуданд

«Майдони мавзӯии муроҷиатҳои шаҳрвандон ва инъикоси мавзӯи ҳуқуқ ба манзили басанда вобаста ба намуд ва шакли моликияти ВАО фарқ мекунанд. Ҳамин тавр, ҳамаи ВАО-и давлатӣ ҳалли масъалаи манзилро баъд аз воқеа инъикос мекунанд. Барои адолат қайд мекунем, ки нашрияи ҳукуматии «Ҷумҳурият» ва рӯзномаи парлумонии «Садои мардум» бо вуҷуди ин маводҳои мушкилотдор аз минтақаҳои кишвар ё муроҷиатҳои алоҳидаи шаҳрвандонро оид ба поймолшавии ҳуқуқи манзилии онҳо нашр мекунанд.  ВАО-и минтақавӣ бошанд кӯшиш мекунанд, ки умуман ба масъалаҳои тези манзилӣ дахл накунанд. Қисми зиёд – ВАО-и хусусӣ – диққатро ба ҳолатҳои алоҳида, мушкилот ҷалб мекунанд, аммо ба моҳияти масъала дахл намекунанд, ки аксаран дар сояи диққати ҷамъият мемонад», — таъкид кард суханрон.

Ба гуфтаи коршиносон, дар масъалаҳои манзилӣ ҳамчунин аксаран нотариусҳо  хато мекунанд, ки оқибатҳои онҳо метавонанд хеле фоҷиабор бошанд. 

Дар робита бо ин рӯзҳои наздик Созмони ҷамъиятии «Маркази мустақил оид ба ҳифзи ҳуқуқи инсон»  семинари таълимиро барои намояндагони системаи нотариат оид ба асосҳои ҳуқуқ ба манзили басанда дар Тоҷикистон гузаронид.

15 намояндаи идораҳои нотариалии шаҳрҳои Душанбе, Ҳисор, ноҳияи Шаҳринав ихтисоси худро дар соҳаи риояи қонуният дар ҳифзи ҳуқуқи инсон ба манзили басанда ва роҳ надодан ба поймолшавии ҳуқуқи манзилии шаҳрвандон ҳангоми тасдиқи нотариалии шартномаҳо оид ба манзил, ки байни шаҳрванд ва шахси ҳуқуқӣ (ширкати сохтмончӣ) баста мешаванд, такмил доданд.

Қайд карда шуд, ки манзиле, ки ба шаҳрвандон дар робита бо кӯчонидани онҳо дода мешавад, бояд ба талаботи зерин мувофиқ бошад:

-андозаи масоҳати истиқоматӣ барои як нафар ба андозаи 12 метри мураббаъ муқаррар шудааст;

— биноҳое, ки ба шаҳрвандон дода мешаванд, бояд мутобиқи шароити маҳаллӣ обод бошанд ва ба талаботи муқарраршудаи санитарию техникӣ мувофиқ бошанд;

-хонаҳои истиқоматӣ дар доираи як маҳалли аҳолинишин дода мешаванд;

-ҳангоми додани манзил ҷойгир кардани шахсони ҷинси гуногуни синнашон болотар аз 7 сола дар як ҳуҷра, ба ғайр аз ҳамсарон, манъ аст;

-ба шахсони дорои имкониятҳои маҳдуд, шахсони пиронсол, шахсони дорои бемориҳои дилу рагӣ ва дигар бемориҳои ҷиддӣ манзил дар хонаҳои кам-ошёна ё бо лифтҳо дода мешавад;

-ҳангоми муайян кардани андозаи манзили додашаванда мавҷудияти зане дар оила, ки мӯҳлати ҳомиладории ӯ аз 12 ҳафта зиёд аст, ба ҳисоб гирифта мешавад;

-агар иҷорагир манзили алоҳидаро, ки аз зиёда аз як ҳуҷра иборат буд, ишғол мекард, ба ӯ манзил ё хона бо ҳамон шумораи ҳуҷраҳо дода мешавад.

Дар ҳамин ҳол, ба масъалаҳои манзилӣ дар Паёми худ ба Парлумони кишвар Президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон даст зада қайд кард, ки  дар тӯли 20 соли охир 138 ҳазор гектар замин, аз ҷумла 52 ҳазор гектар аз ҳисоби заминҳои обёришаванда ба 1 миллиону 400 ҳазор оила барои сохтмони манзил тақсим карда шуд. Дар ин бора Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон.

Тибқи маълумоти Сарвари давлат, яъне 8 миллиону 800 ҳазор сокини кишвар имконият пайдо карданд, ки шароити манзилии худро беҳтар кунанд.

Пешвои миллат ёдовар шуд, ки дар тӯли 70 соли то давраи истиқлолият барои сохтмони манзил ба 530 ҳазор оила ҳамагӣ 77 ҳазор гектар замин ҷудо карда шуда буд.

Вечёрка